လူသားသမိုင်းတစ်လျှောက်မှာ အာဏာရှင်စနစ်ဆိုတာ အမြဲလိုလို ပုံသဏ္ဍာန်အမျိုးမျိုးနဲ့ ရှိခဲ့ပါတယ်။ အာဏာရှင်လို့ ပြောလိုက်ရင် လူအများစုက စစ်အာဏာရှင်တွေ၊ လက်နက်ကိုင်ထားတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေကိုပဲ ပြေးမြင်တတ်ကြပါတယ်။
ဒါပေမယ့် တကယ်တမ်းကျတော့ လက်နက်မပါဘဲ လူတွေကို ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်နေတဲ့ “လက်နက်မဲ့ အာဏာရှင်စနစ်” တွေဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာရော၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းထဲမှာပါ ထင်တာထက်ကို ပိုပြီး ကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိနေတတ်ပါတယ်။
ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ အာဏာရှင်စနစ်ရဲ့ အဓိကမဏ္ဍိုင်ဖြစ်တဲ့ “အင်အားကြီးသူက အင်အားနည်းသူကို အနိုင်ကျင့်တဲ့ သဘောတရား” ကို လစ်ဘရယ်အနုပညာ (Liberal Arts) က ဘယ်လို တိုက်ထုတ်နိုင်သလဲဆိုတာကို မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ဆွေးနွေးတင်ပြသွားပါမယ်။
############################################
# အာဏာရှင်စနစ်ရဲ့ အမြစ်တွယ်ရာ – အင်အားမညီမျှမှု
############################################
ကျွန်တော်တို့ရဲ့ စကားစမှာ ပြောခဲ့သလိုပဲ၊ အာဏာရှင်စနစ်ရဲ့ အဓိကအုတ်မြစ်ဟာ “လက်နက်” မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒါထက် ပိုနက်နဲတဲ့ “အင်အားမညီမျှမှု” ကနေ အစပြုတာပါ။ ဒီမညီမျှမှုကနေတစ်ဆင့် အင်အားကြီးသူက အားနည်းသူကို နည်းလမ်းမျိုးစုံနဲ့ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်၊ ခေါင်းပုံဖြတ်တဲ့အခါမှာ အာဏာရှင်စနစ်ဟာ ပေါ်ပေါက်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအင်အားဆိုတာကိုလည်း လက်နက်တစ်ခုတည်းနဲ့ မမြင်ဘဲ ပိုကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကြည့်ဖို့လိုပါတယ်။
# စီးပွားရေးအင်အား (Economic Power): လူတစ်စုက စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းတွေ၊ ငွေကြေးတွေ၊ အရင်းအမြစ်တွေကို ချုပ်ကိုင်ထားပြီး ကျန်တဲ့သူတွေကို ဆင်းရဲတွင်းနက်အောင် လုပ်တာ၊ သူတို့ရဲ့ လုပ်အားကို ဈေးပေါပေါနဲ့ ခိုင်းစေတာ၊ အကြွေးနဲ့ ကျွန်ပြုတာ စတာတွေဟာ စီးပွားရေးအင်အားကိုသုံးပြီး ဖိနှိပ်တာပါပဲ။ ဥပမာ- စိုက်ပျိုးရေးသမားတွေရဲ့ သီးနှံတွေကို ဈေးနှိမ်ဝယ်တာ၊ အလုပ်သမားတွေကို လုပ်ခနည်းနည်းပေးပြီး အချိန်ပိုခိုင်းတာတွေဟာ ဒီအမျိုးအစားထဲ ပါဝင်ပါတယ်။
# ပညာရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက်အင်အား (Educational & Information Power): ပညာတတ်သူက ပညာမတတ်သူကို အသိပညာနဲ့ ဖိနှိပ်တာမျိုး၊ ဒါမှမဟုတ် သတင်းအချက်အလက်တွေကို ချုပ်ကိုင်ထားပြီး လူထုကို မှန်တာမပြောဘဲ လိမ်ညာဝါဒဖြန့်တာမျိုးတွေဟာ အာဏာရှင်စနစ်ကို ထူထောင်ရာမှာ အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ပါတယ်။ ပညာပေးစနစ်ကို သူတို့စိတ်ကြိုက်ပုံသွင်းပြီး လူငယ်တွေရဲ့ အတွေးအခေါ်ကို ချုပ်ချယ်တာ၊ မီဒီယာတွေကို ထိန်းချုပ်ပြီး သူတို့လိုချင်တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကိုပဲ ထုတ်လွှင့်ခွင့်ပေးတာတွေဟာလည်း ဒီအမျိုးအစားထဲ ပါဝင်ပါတယ်။ မြန်မာပြည်မှာ သတင်းမှန် မရရှိခဲ့တဲ့ ကာလတွေ၊ ပညာရေးစနစ်က ဝေဖန်ပိုင်းခြားမှုကို အားမပေးခဲ့တဲ့ သမိုင်းကြောင်းတွေဟာ ဒီအချက်ကို ထင်ဟပ်နေပါတယ်။
# လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအင်အား (Social & Cultural Power): လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ ရှိတဲ့ ရိုးရာအစဉ်အလာ၊ ဘာသာရေး၊ လူမျိုးရေး စတဲ့ ကိစ္စတွေကို အကြောင်းပြုပြီး အင်အားကြီးတဲ့ လူ့အစုအဝေးက အင်အားနည်းတဲ့ အစုအဝေးကို ဖိနှိပ်တာမျိုးတွေဟာလည်း အာဏာရှင်စနစ်ရဲ့ ပုံသဏ္ဍာန်တစ်ခုပါပဲ။ ဥပမာ- အမျိုးသမီးတွေကို နှိမ့်ချဆက်ဆံတာ၊ ဘာသာကွဲတွေကို ဖယ်ကျဉ်တာ၊ လူမျိုးတစ်မျိုးက ကျန်တဲ့လူမျိုးတွေကို လွှမ်းမိုးဖို့ ကြိုးစားတာတွေဟာ လက်နက်မပါဘဲ လူမှုရေးအရ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်တဲ့ ပုံစံတွေပါပဲ။
######################
# စနစ်က ကာကွယ်မပေးနိုင်တဲ့အခါ
######################
ဒီလိုအင်အားမညီမျှမှုတွေ ရှိနေတဲ့အခါမှာ အားနည်းသူတွေကို ကာကွယ်ပေးမယ့် စနစ် (System) က ခိုင်မာမှု မရှိဘူးဆိုရင် အာဏာရှင်တွေ ပေါ်ပေါက်လာဖို့ လမ်းစ ပွင့်သွားပါတယ်။ ဘယ်လိုစနစ်မျိုးတွေကို ပြောတာလဲဆိုတော့ –
# တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု (Rule of Law): အားလုံးအတွက် တန်းတူအခွင့်အရေးရှိပြီး တရားဥပဒေက အမှန်တရားဘက်ကနေ ရပ်တည်ပေးနိုင်ရပါမယ်။ ဥပဒေဟာ အင်အားကြီးသူတွေရဲ့ လက်အောက်ခံ မဖြစ်ရပါဘူး။
# ဒီမိုကရေစီယန္တရား (Democratic Mechanisms): ပြည်သူလူထုရဲ့ အသံကို နားထောင်ပြီး အုပ်ချုပ်သူကို ပြည်သူက ရွေးချယ်နိုင်၊ ထိန်းချုပ်နိုင်တဲ့ စနစ်မျိုးပါ။
# လွတ်လပ်သော မီဒီယာ (Free Media): အစိုးရရဲ့ အလွဲသုံးစားမှုတွေကို ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်တဲ့ လွတ်လပ်တဲ့ သတင်းမီဒီယာတွေ ရှိရပါမယ်။
# ပြည်သူ့အခြေပြု လူ့အဖွဲ့အစည်း (Civil Society): ပြည်သူတွေက စုစည်းပြီး အစိုးရကို ဒါမှမဟုတ် အင်အားကြီးသူတွေကို ထိန်းညှိနိုင်တဲ့ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေ ခိုင်မာဖို့ လိုပါတယ်။
ဒီလိုစနစ်တွေ အားနည်းနေတဲ့အခါ “ငါတို့ ပြောသလိုသာ လုပ်၊ မလုပ်ရင် ဒုက္ခရောက်မယ်” ဆိုတဲ့ အာဏာရှင်ဆန်တဲ့ အတွေးအခေါ်တွေ ကြီးစိုးလာပြီး အနိုင်ကျင့်မှုတွေဟာ နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလို ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။
############################################
လစ်ဘရယ်အနုပညာ (Liberal Arts) က ဘယ်လို ကာကွယ်ပေးမလဲ။
############################################
ဒီနေရာမှာ လစ်ဘရယ်အနုပညာ (Liberal Arts) ဆိုတာ ဘာလဲဆိုတာကို အရင်နားလည်ဖို့ လိုပါတယ်။ မြန်မာပြည်မှာဆိုရင် ဒီပညာရပ်ကို သေသေချာချာ နားလည်သူ နည်းပါးပါသေးတယ်။ Liberal Arts ဆိုတာက သီးခြားဘာသာရပ်တစ်ခုတည်းကို ပြောတာမဟုတ်ပါဘူး။ ၎င်းဟာ လူသားတစ်ယောက်ရဲ့ ဘဝမှာ လွတ်လပ်စွာ ရှင်သန်နိုင်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ ကျယ်ပြန့်တဲ့ အသိပညာ၊ အတွေးအခေါ်၊ ကျွမ်းကျင်မှုတွေကို သင်ကြားပေးတဲ့ ပညာရေးချဉ်းကပ်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
# သမိုင်း (History): ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ အတိတ်ကို နားလည်ခြင်းအားဖြင့် လက်ရှိကို ဝေဖန်သုံးသပ်နိုင်စွမ်းရစေတယ်။
# ဒဿနိကဗေဒ (Philosophy): ဘဝရဲ့ အဓိပ္ပာယ်၊ ကျင့်ဝတ်တရား၊ အမှန်တရား စတာတွေကို နက်နက်နဲနဲ စဉ်းစားတွေးခေါ်နိုင်စွမ်းကို ပေးတယ်။
# စာပေ (Literature): လူသားရဲ့ စိတ်ခံစားမှု၊ အတွေးအမြင်တွေကို နားလည်စေပြီး စာနာတတ်တဲ့စိတ်ကို မွေးမြူပေးတယ်။
# လူမှုဗေဒ (Sociology) / နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ (Political Science): လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ လည်ပတ်ပုံ၊ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံတွေကို နားလည်စေတယ်။
# စိတ်ပညာ (Psychology): လူသားရဲ့ စိတ်သဘောထားကို နားလည်ပြီး မိမိကိုယ်ကိုရော၊ သူတစ်ပါးကိုပါ ပိုနားလည်နိုင်စေတယ်။
ဒီလို ဘာသာရပ်ပေါင်းစုံကို လေ့လာခြင်းအားဖြင့် Liberal Arts က လူတွေကို အောက်ပါစွမ်းရည်တွေ ပေးနိုင်ပါတယ် –
# ဝေဖန်ပိုင်းခြားတွေးခေါ်နိုင်စွမ်း (Critical Thinking): လူတစ်ယောက်ရဲ့ စကားကို ဒါမှမဟုတ် အချက်အလက်တစ်ခုကို အလွယ်တကူ လက်မခံဘဲ၊ အမှန်တရား ဟုတ်၊ မဟုတ်၊ ဘာကြောင့် ဒီလိုဖြစ်ရသလဲဆိုတာကို ဆင်ခြင်တုံတရားနဲ့ ဆန်းစစ်သုံးသပ်နိုင်စွမ်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီစွမ်းရည်က အင်အားကြီးသူတွေ၊ အာဏာရှင်တွေက ဝါဒဖြန့်တာတွေ၊ လိမ်ညာတာတွေကို အလွယ်တကူ မယုံအောင် ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါတယ်။ “ဘယ်သူပြောတာလဲ” ထက် “ဘာကို ပြောတာလဲ၊ မှန်ကန်ရဲ့လား” ဆိုတာကို စဉ်းစားတတ်လာစေတာပါ။
# ပြဿနာဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း (Problem Solving): ရှုပ်ထွေးတဲ့ ပြဿနာတွေကို စနစ်တကျ ချဉ်းကပ်ဖြေရှင်းနိုင်တဲ့ စွမ်းရည်ကို ပေးပါတယ်။ ဒါဟာ အာဏာရှင်တွေ ဖန်တီးထားတဲ့ ပြဿနာတွေကို ပြည်သူလူထုက ကိုယ်တိုင် ဝိုင်းဝန်းဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။
# ဆက်သွယ်ပြောဆိုနိုင်စွမ်း (Communication Skills): မိမိရဲ့ အတွေးအမြင်တွေကို ထိထိရောက်ရောက် ပြောဆိုနိုင်ခြင်း၊ စာနဲ့ရေးသားနိုင်ခြင်းက ပြည်သူလူထုတစ်ရပ်အနေနဲ့ တောင်းဆိုမှုတွေ ပြုလုပ်ရာမှာ၊ ကိုယ့်အခွင့်အရေးအတွက် ရပ်တည်ရာမှာ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
# ကျင့်ဝတ်သိက္ခာနှင့် စာနာစိတ် (Ethics & Empathy): Liberal Arts က လူတွေကို ကိုယ်ချင်းစာတရား၊ မှန်ကန်တဲ့ ကျင့်ဝတ်သိက္ခာတွေကို နားလည်အောင် ကူညီပေးပါတယ်။ ဒါက အင်အားကြီးသူတွေဘက်က အားနည်းသူတွေကို မတရား မပြုလုပ်မိအောင် သတိပေးနိုင်သလို၊ အားနည်းသူတွေဘက်ကလည်း သူတို့ရဲ့ အခွင့်အရေးကို သိနားလည်ပြီး သူတစ်ပါးရဲ့ အခွင့်အရေးကို လေးစားတတ်အောင် သင်ပေးပါတယ်။
############################################
မြန်မာပြည်သူတွေအတွက် Liberal Arts ရဲ့ အဓိပ္ပာယ်
############################################
မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ ဒီမိုကရေစီစနစ် အားကောင်းလာဖို့နဲ့ အာဏာရှင်စနစ်ရဲ့ အကြွင်းအကျန်တွေကို ဖယ်ရှားဖို့ဆိုရင် Liberal Arts ပညာရပ်ရဲ့ အရေးပါမှုကို နားလည်ဖို့ လိုပါတယ်။
အတွေးအခေါ် လွတ်လပ်ခွင့်: ပြည်သူတွေဟာ သူတို့ဘာသာသူတို့ လွတ်လပ်စွာ တွေးခေါ်နိုင်ရပါမယ်။ ဘယ်သူ့ရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုမှ မရှိဘဲ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းရှိဖို့ လိုပါတယ်။
ပညာရေးစနစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး: လက်ရှိ မြန်မာ့ပညာရေးစနစ်က အလွတ်ကျက်မှတ်ခြင်းကို အားပေးပြီး ဝေဖန်ပိုင်းခြားတွေးခေါ်မှုကို အားမပေးပါဘူး။ Liberal Arts ကို ပညာရေးစနစ်ထဲ ထည့်သွင်းခြင်းအားဖြင့် လူငယ်တွေကို ပိုမိုပြည့်ဝတဲ့ လူသားတွေအဖြစ် မွေးထုတ်ပေးနိုင်ပါလိမ့်မယ်။
############################################
# လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်းက အာဏာရှင်ဆန်မှုများ
############################################
အာဏာရှင်စနစ်ဟာ အစိုးရအဆင့်မှာတင် ရှိတာမဟုတ်ဘဲ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မိသားစုအတွင်း၊ ကျေးရွာအတွင်း၊ ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ လုပ်ငန်းခွင်တွေထဲမှာပါ “အင်အားကြီးသူက အားနည်းသူကို အနိုင်ကျင့်တဲ့” ပုံစံနဲ့ အမြစ်တွယ်နေတတ်ပါတယ်။ ဥပမာအားဖြင့် –
# မိသားစုအတွင်း လူကြီးက လူငယ်ကို အကြောင်းပြချက်မရှိဘဲ ဖိနှိပ်တာ။
# လုပ်ငန်းခွင်မှာ ရာထူးကြီးသူက လက်အောက်ငယ်သားကို လူသားမဆန်စွာ ခိုင်းစေတာ။
# လူမှုရေးအဆင့်အတန်း ခွဲခြားပြီး ဆင်းရဲသူကို နှိမ့်ချဆက်ဆံတာ။
ဒီလို “အသေးစားအာဏာရှင်စနစ်” တွေကို တိုက်ထုတ်ဖို့အတွက် Liberal Arts က ပေးတဲ့ “လူသားအားလုံး တန်းတူညီမျှမှု” နဲ့ “ကိုယ်ချင်းစာတရား” ဆိုတဲ့ အသိတရားတွေက အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
######################
နိဂုံး- ကျွန်တော်တို့ ဘာလုပ်ကြမလဲ
######################
လက်နက်ကိုင် အာဏာရှင်တွေ ပျောက်ကွယ်သွားရင်တောင်မှ အင်အားကြီးသူက အားနည်းသူကို အနိုင်ကျင့်နေသရွေ့ အာဏာရှင်စနစ်ဟာ နည်းလမ်းသစ်နဲ့ ထပ်ပေါ်နေဦးမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို ကာကွယ်ဖို့ဆိုရင် –
# အသိပညာကို လက်နက်သဖွယ် အသုံးချပါ: စာများများဖတ်ပါ၊ ကမ္ဘာ့သမိုင်းနဲ့ နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်တွေကို လေ့လာပါ။ ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်တဲ့ စိတ်ကို မွေးမြူပါ။
# စနစ်ကို တည်ဆောက်ပါ: တစ်ဦးတစ်ယောက်ကို အားကိုးမယ့်အစား အားလုံးကို ကာကွယ်ပေးနိုင်မယ့် ဥပဒေနဲ့ စနစ်တွေ ခိုင်မာလာအောင် ဝိုင်းဝန်းကြိုးစားကြရပါမယ်။
# ကိုယ်ချင်းစာတရားကို အခြေခံပါ: မိမိကိုယ်တိုင်ကလည်း တခြားသူအပေါ်မှာ အင်အားသုံးပြီး အနိုင်မကျင့်မိအောင် သတိထားပါ။
အနှစ်ချုပ်ရရင် အာဏာရှင်စနစ်ကို တော်လှန်ရာမှာ အထိရောက်ဆုံး လက်နက်ဟာ ကျည်ဆန်မဟုတ်ဘဲ “လွတ်လပ်စွာ တွေးခေါ်နိုင်တဲ့ အသိဉာဏ်” ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီအသိဉာဏ်ကို Liberal Arts ကတစ်ဆင့် ကျွန်တော်တို့ တည်ဆောက်ယူနိုင်ပါတယ်။